Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie dotyczącej prawnej i faktycznej sytuacji dzieci interpłciowych oraz ich rodziców.

Rzecznik Praw Obywatelskich, pełniąc funkcję niezależnego organu do spraw równego traktowania, monitoruje działania podejmowane przez władze publiczne mające na celu ochronę przed dyskryminacją wszystkich osób, niezależnie od ich cech osobistych. W ramach działań w tym obszarze RPO podzieliła się wnioskami z przeprowadzonych analiz, dotyczących prawnej i faktycznej sytuacji dzieci interpłciowych i ich rodziców oraz poddała pod rozwagę postulat zmian legislacyjnych.

Rzecznik zwróciła uwagę na sytuację dzieci, u których ustalenie płci metrykalnej bezpośrednio po urodzeniu jest utrudnione lub wymaga pogłębionej diagnostyki. RPO wskazuje, że obowiązujące przepisy prawa polskiego zakładają konieczność niezwłocznego oznaczenia płci dziecka i wpisania jej do dokumentacji medycznej, karty urodzenia oraz aktu urodzenia. Jednocześnie regulacje nie przewidują żadnej procedury na wypadek wystąpienia wątpliwości diagnostycznych ani możliwości odroczenia oznaczenia płci do czasu zakończenia badań.

Wszystkie dokumenty sporządzane po urodzeniu się dziecka wymagają wpisania jego płci, natomiast żaden przepis nie przewiduje i nie reguluje sytuacji, gdy nie da się jej w sposób pewny ustalić albo gdy ujawnią się jakiekolwiek wątpliwości powodujące potrzebę powstrzymania się z wpisem płci (np. na czas dalszej diagnozy). W polskim prawie nie przewidziano możliwości warunkowego wpisania płci z adnotacją, że jest to wpis wątpliwy, co mogłoby skutkować możliwością łatwiejszej korekty w późniejszym czasie. Zdaniem RPO podjęcie powyższych czynności jest konieczne ze względu na potrzebę prowadzenia dokumentacji medycznej noworodka i działań ewidencyjnych związanych z urodzeniem się dziecka. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę szczególną sytuację dzieci urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi i ich rodziców, Rzecznik poddaje pod rozwagę, czy obowiązujące przepisy w tych szczególnych przypadkach nadmiernie nie ograniczają czasu na rozpoznanie i wyjaśnienie wątpliwości dotyczących płci noworodka. W ocenie RPO niepokojący jest również brak regulacji, które zwracałyby uwagę na konieczność ostrożnego i wnikliwego traktowania czynności przypisania noworodkowi płci metrykalnej.

Zdaniem RPO istnieje potrzeba rozważenia wprowadzenia stosownych rozwiązań legislacyjnych w obszarze rejestracji urodzeń dzieci urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi. W szczególności za warte analizy Rzecznik uznała rozwiązania sugerowane przez ekspertów, takie jak możliwość przedłużenia terminu sporządzenia aktu urodzenia dziecka lub alternatywnie stworzenie aktu urodzenia bez oznaczenia płci z możliwością jego późniejszego uzupełnienia w oparciu o art. 37 PASC, w odpowiednim terminie. W opinii RPO takie zmiany pozwoliłyby zminimalizować ryzyko pośpiesznego dokonywania bardziej inwazyjnych zabiegów medycznych i zmniejszyłyby presję związaną z decyzją o określeniu płci dziecka, zarówno po stronie personelu medycznego, jak i rodziców.

Postulat ten znajduje oparcie w najnowszych standardach międzynarodowych, w szczególności w Rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy CM/Rec(2025)7 dotyczącej równych praw osób interpłciowych. Dokument ten zobowiązuje państwa członkowskie do weryfikacji przepisów regulujących rejestrację urodzeń oraz zapewnienia, aby procedury związane z określaniem płci prawnej nie prowadziły do wywierania presji na podejmowanie interwencji medycznych. Rekomendacje te wynikają z ochrony praw gwarantowanych przez Konwencję o prawach dziecka, Europejską Konwencję Praw Człowieka oraz inne międzynarodowe standardy ochrony praw człowieka.

Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z prośbą o przeanalizowanie przedstawionych wyżej zagadnień i przekazanie stanowiska zajętego wobec wskazanych problemów.