wystąpienie do Minister Edukacji Narodowej w sprawie doprecyzowania pojęcia „szkoły najbliższej” oraz zasad zwrotu kosztów dowozu uczniów z niepełnosprawnościami z dnia 2026-10-04.
wystąpienie do Minister Edukacji Narodowej w sprawie doprecyzowania pojęcia „szkoły najbliższej” oraz zasad zwrotu kosztów dowozu uczniów z niepełnosprawnościami.
Rzecznik Praw Obywatelskich, wykonując funkcję niezależnego organu ds. równego traktowania oraz monitorując wdrażanie Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, podejmuje działania na rzecz zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami równego dostępu do edukacji. W związku z licznymi skargami rodziców uczniów z niepełnosprawnościami Rzecznik zleciła przeprowadzenie badania dotyczącego realizacji przez gminy obowiązku dowozu dzieci do placówek edukacyjnych. Wyniki badania potwierdziły, że organizacja transportu nie stanowi wyłącznie kwestii technicznej, lecz jest istotnym elementem warunkującym rzeczywiste korzystanie z prawa do edukacji oraz wyrównywanie szans edukacyjnych.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła uwagę na problemy związane z realizacją przez gminy obowiązku zapewnienia uczniom z niepełnosprawnościami bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do placówek edukacyjnych, uwzględniającego ich indywidualne potrzeby, bezpieczeństwo i dobrostan.
Rzecznik zwróciła uwagę na brak ustawowej definicji pojęcia „szkoły najbliższej”, od którego uzależniony jest obowiązek zapewnienia przez gminę bezpłatnego transportu i opieki uczniom z niepełnosprawnościami. Nieprecyzyjność przepisów prowadzi do rozbieżności interpretacyjnych pomiędzy gminami a rodzicami. O ile gminy często kierują się przede wszystkim kryterium odległości i kosztów dowozu, o tyle rodzice akcentują konieczność zapewnienia dziecku edukacji odpowiadającej jego indywidualnym potrzebom i zaleceniom wynikającym z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Rzecznik wskazuje, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych pojęcie „szkoły najbliższej” należy rozumieć nie tylko w sensie geograficznym, lecz także funkcjonalnym. Za szkołę najbliższą można uznać wyłącznie placówkę zdolną do zapewnienia uczniowi odpowiedniego wsparcia edukacyjnego, terapeutycznego i rozwojowego oraz realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu. Ocena ta powinna być dokonywana indywidualnie, z uwzględnieniem rzeczywistych możliwości szkoły, kwalifikacji kadry, dostępności infrastruktury oraz potrzeb konkretnego dziecka.
Rzecznik zwraca również uwagę na problemy związane z organizacją samego transportu, takie jak nadmiernie długi czas przejazdu, bardzo wczesne odbieranie dzieci, utrudniony udział w zajęciach czy negatywny wpływ przewozu na zdrowie i dobrostan uczniów. Zdaniem RPO przy ocenie statusu „szkoły najbliższej” należy brać pod uwagę nie tylko odległość od miejsca zamieszkania, ale także warunki dowozu, bezpieczeństwo podróży, ryzyko przeciążenia ucznia oraz wpływ transportu na funkcjonowanie dziecka i jego rodziny.
Mając na uwadze powyższe Rzecznik zwróciła się do Minister Edukacji Narodowej o podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do ustawowego doprecyzowania pojęcia „szkoły najbliższej”. RPO wniosła również o rozważenie wprowadzenia możliwości częściowego zwrotu kosztów dowozu w sytuacji, gdy rodzice wybierają dla dziecka placówkę inną niż uznana za najbliższą, jeżeli bardziej odpowiada ona jego indywidualnym potrzebom.