opinia skierowana do Przewodniczącej Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w sprawie rządowego projektu o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (druk sejmowy nr 2997) z dnia 2026-10-06.
opinia skierowana do Przewodniczącej Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach w sprawie rządowego projektu o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (druk sejmowy nr 2997).
Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosiła uwagi do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, który zmierza do ujednolicenia pouczeń procesowych, uproszczenia stosownego języka oraz wzmocnienia prawa uczestników postępowania karnego do informacji. RPO pozytywnie oceniła propozycję wprowadzenia jednolitych wzorów formularzy pouczeń oraz utworzenia jednej strony internetowej zawierającej pouczenia wraz z ich tłumaczeniami na języki obce. Jednocześnie RPO wskazała, iż projekt wymaga dalszego uporządkowania i uzupełnienia. W ocenie RPO podstawowym kryterium kształtowania katalogów pouczeń powinno być dostosowanie ich treści do aktualnej sytuacji procesowej konkretnego uczestnika postępowania. Pouczenia powinny zawierać przede wszystkim informacje rzeczywiście potrzebne na danym etapie postępowania i umożliwiające skuteczne korzystanie z przysługujących praw. Zdaniem RPO należy unikać nadmiernie rozbudowanych, zbiorczych formularzy obejmujących wszystkie możliwe warianty postępowania, ponieważ utrudniają one identyfikację informacji istotnych dla konkretnej osoby. W szerszym zakresie powinien być natomiast wykorzystywany art. 16 § 2 k.p.k., pozwalający na przekazywanie dodatkowych informacji, gdy zajdzie taka potrzeba.
RPO wskazała również na konieczność wzmocnienia podstawowych gwarancji procesowych, w szczególności prawa do milczenia i nieobciążania się, prawa do obrony oraz zasady obrony obligatoryjnej. Szczególnego uwzględnienia wymagają osoby małoletnie, dla których powinny zostać opracowane odrębne, dostosowane do wieku i sytuacji procesowej formularze.
W opinii RPO w odniesieniu do poszczególnych uczestników postępowania należy uporządkować i ograniczyć katalogi pouczeń dotyczące m.in. osoby zatrzymanej, tymczasowo aresztowanej, podejrzanego, oskarżonego, pokrzywdzonego i świadka. W postępowaniu odwoławczym zasadne jest wprowadzenie odrębnych, zbiorczych pouczeń dostosowanych do charakteru danego etapu i roli procesowej. Kolejną kwestią wskazaną przez RPO jest dostępność pouczeń zarówno pod względem cyfrowym, jak i komunikacyjnym, z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz możliwości udostępniania materiałów w języku migowym.
Zdaniem RPO projekt o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego powinien zapewniać nie tylko formalne przekazanie informacji, lecz przede wszystkim realną możliwość zrozumienia i skorzystania z przysługujących praw. Zasadą dalszych prac legislacyjnych powinno być zatem tworzenie pouczeń krótkich, jasnych, dostępnych i przekazywanych na właściwym etapie postępowania.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Przewodniczącej Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach z prośbą o uwzględnienie powyższych uwag w trakcie prac Komisji.