wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie konieczności podjęcia działań mających na celu zmianę regulacji odnoszących się do wpisu do Rejestru Sprawców Przestępstw na tle Seksualnym, regulowanego w ustawie o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich z dnia 2026-09-17.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie konieczności podjęcia działań mających na celu zmianę regulacji odnoszących się do wpisu do Rejestru Sprawców Przestępstw na tle Seksualnym, regulowanego w ustawie o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich.
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazała na problemy natury konstytucyjnej związane z obecnym modelem funkcjonowania Rejestru Sprawców Przestępstw na tle Seksualnym. RPO, podzielając zastrzeżenia formułowane przez sądy powszechne i Sąd Najwyższy, podnosi, że obowiązujące rozwiązania mogą naruszać podstawowe prawa i wolności jednostki oraz standardy ochrony praw człowieka wynikające z Konstytucji RP i prawa międzynarodowego.
Rzecznik zwraca uwagę przede wszystkim na naruszenie prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązujące przepisy przewidują automatyczny wpis do Rejestru, pozostawiając jedynie ograniczoną możliwość wystąpienia o wyłączenie danych z Rejestru publicznego w terminie dwóch miesięcy. Jednocześnie ustawa nie nakłada obowiązku skutecznego poinformowania zainteresowanego o tym uprawnieniu. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której znaczna część skazanych, szczególnie przebywających w jednostkach penitencjarnych, nie ma realnej możliwości skorzystania z przewidzianego środka prawnego. Zdaniem Rzecznik rozwiązanie to ma charakter iluzoryczny i pozostaje sprzeczne z zasadą sprawiedliwości proceduralnej.
Kolejnym problemem jest naruszenie prawa do obrony gwarantowanego w art. 42 ust. 2 Konstytucji RP. Aktualna regulacja nie przewiduje odrębnego postępowania umożliwiającego skuteczne kwestionowanie wpisu. Co więcej, przesłanki wyłączenia zamieszczenia danych w Rejestrze ograniczają się wyłącznie do ochrony dobra małoletniego pokrzywdzonego, uniemożliwiając uwzględnienie okoliczności dotyczących samego sprawcy, jego sytuacji rodzinnej, zawodowej czy stopnia społecznej szkodliwości czynu. W rezultacie osoba objęta wpisem zostaje pozbawiona rzeczywistej możliwości przedstawienia argumentów przemawiających przeciwko zastosowaniu tego środka.
Rzecznik podnosi również zastrzeżenia dotyczące prawa do prywatności, życia rodzinnego i autonomii informacyjnej, chronionych przez art. 47 i 51 Konstytucji RP, art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Publiczny lub szeroko dostępny charakter Rejestru prowadzi do długotrwałej stygmatyzacji, utrudnia reintegrację społeczną skazanego, może powodować trudności w zatrudnieniu oraz negatywnie oddziaływać na członków jego rodziny. Zdaniem RPO obowiązujące przepisy nie zapewniają właściwego mechanizmu oceny proporcjonalności ingerencji w te prawa ani skutecznych środków kontroli nad przetwarzaniem danych osobowych.
W związku z obowiązującą zasadą nadrzędnej ochrony dobra dziecka wynikającą z art. 72 Konstytucji RP oraz art. 40 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, niewątpliwie wymaga również rozważenia takie ukształtowanie możliwości wpisu osób, które w chwili czynu nie ukończyły 18 lat, aby miał on charakter wyjątku a nie zasady. Utrzymywanie zróżnicowania w traktowaniu osób poniżej i powyżej 17. roku życia prowadzi do osłabienia celów wychowawczych i może skutkować nieproporcjonalną stygmatyzacją, utrudniającą reintegrację społeczną.
Rzecznik zauważyła także, że wpis danych sprawcy do Rejestru publicznego ma charakter kary, wpływa na jego dopuszczalność w odniesieniu do osób, które popełniły przed wejściem w życie ustawy czyny zakwalifikowane na podstawie przepisów wymienionych w art. 2 i art. 29 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich oraz konieczność spełniana przezeń standardów ochrony praw człowieka. Zatem należy usunąć naruszenie w postaci retroaktywności prawa o charakterze represyjnym, w szczególności poprzez zmianę art. 29 i 30 u.p.z.p.s. w zakresie, w jakim obejmują one działaniem ustawy, osoby które popełniły czyn zabroniony, w związku z którym podlegają wpisowi do Rejestru, przed dniem wejścia w życie ustawy.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o dokonanie analizy ponowionych w wystąpieniu problemów i rozważenie zainicjowania działań legislacyjnych w tym zakresie.