wystąpienie do Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie projektu wprowadzającego instytucję sędziów społecznych z dnia 2026-08-26.
wystąpienie do Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w sprawie projektu wprowadzającego instytucję sędziów społecznych.
Rzecznik Praw Obywatelskich przekazała opinię do projektu nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (UD 449). Projekt przewiduje zastąpienie instytucji ławnika instytucją sędziego społecznego oraz zmiany dotyczące ich statusu, organizacji pracy i udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.
Rzecznik pozytywnie ocenia cel projektu, jakim jest wzmocnienie udziału obywateli w wymiarze sprawiedliwości i poprawa warunków pełnienia tej funkcji. Jednocześnie zwraca uwagę na kilka kwestii, które wymagają dalszej analizy na etapie prac legislacyjnych.
RPO zgłosiła trzy zasadnicze uwagi do projektu ustawy, dotyczące statusu i gwarancji niezależności sędziów społecznych (ławników).
Po pierwsze, rozszerzenie katalogu czynności uprawniających sędziego społecznego do rekompensaty pieniężnej o zapoznawanie się z aktami sprawy przed rozprawą oraz inne czynności orzecznicze. Uzasadnieniem jest konieczność adekwatnego zrekompensowania czasu poświęcanego na wykonywanie obowiązków oraz zapewnienie równego traktowania sędziów społecznych, których nakład pracy może znacząco różnić się w zależności od złożoności sprawy.
Po drugie, RPO zwróciła uwagę na zbyt szeroki zakres delegacji ustawowej dotyczącej sposobu wyboru, składu i funkcjonowania rad sędziów społecznych. Zdaniem Rzecznika kwestie te, ze względu na znaczenie dla niezależności i reprezentacji sędziów społecznych, powinny zostać szerzej uregulowane bezpośrednio w ustawie, a nie pozostawione do określenia w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. Ma to służyć wzmocnieniu pozycji sędziów społecznych oraz ochronie ich niezależności, a w konsekwencji realizacji prawa obywateli do sprawiedliwego, niezależnego i bezstronnego sądu.
Po trzecie, RPO zgłosiła potrzebę wzmocnienia procedury odwoławczej od decyzji prezesa sądu dotyczącej przydziału sędziego społecznego do wydziału. W szczególności wskazuje na zasadność wprowadzenia dewolutywności postępowania odwoławczego, tak aby środek zaskarżenia zapewniał skuteczną ochronę praw sędziego społecznego i wzmacniał gwarancje jego niezależności.
W ocenie RPO proponowane zmiany powinny zmierzać do rzeczywistego traktowania sędziego społecznego jako pełnoprawnego i odpowiedzialnego uczestnika sprawowania wymiaru sprawiedliwości, przy zapewnieniu mu odpowiednich warunków wykonywania funkcji, ochrony jego praw oraz gwarancji niezależności.
Rzecznik zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o uwzględnienie powyższych uwag przy pracach nad wskazanym projektem ustawy, deklarując jednocześnie gotowość do dalszej współpracy w tym zakresie.