wystąpienie do Marszałka Senatu w sprawie stosowania przepisów RODO w odniesieniu do czynności z zakresu działalności Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) z dnia 2026-08-24.
wystąpienie do Marszałka Senatu w sprawie stosowania przepisów RODO w odniesieniu do czynności z zakresu działalności Instytutu Pamięci Narodowej (IPN).
Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśliła, że pomimo licznych działań oraz próby rozwiązania problemu stosowania przepisów RODO do czynności z zakresu działalności Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) problematyka ta wciąż pozostaje nierozstrzygnięta na poziomie legislacyjnym oraz w praktyce stosowania obowiązujących przepisów prawa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowano pogląd, zgodnie z którym art. 71 ustawy o IPN, nie wyłącza kompetencji nadzorczych Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych ustanowionych w RODO i przepisach krajowych wdrażających ten akt w przypadku przetwarzania danych osobowych przez IPN, lecz rozszerza stosowanie przepisów RODO na dane osób zmarłych. Co więcej, przepis ten został zrewidowany w jednym z wyroków NSA, w którym przyjęto, że ww. przepis ogranicza stosowanie przepisów RODO wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego, o której mowa w art. 53f ustawy o IPN. Wcześniej był on już prezentowany również przez wojewódzkie sądy administracyjne oraz w doktrynie.
Rzecznik zwróciła uwagę, że na gruncie prawa polskiego ustawodawca w art. 1 ust. 3 ustawy o IPN przewidział odrębną regulację w zakresie przetwarzania danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej. Nie oznacza to jednak, że obszar ten jest całkowicie wyłączony spod stosowania zasad ochrony danych osobowych wynikających, jeżeli nie z prawa UE, to z Konstytucji RP. Na gruncie stosowania przepisów ustawy o IPN pojawiło się przy tym wiele wątpliwości, na które dotychczas nie udało się znaleźć jednoznacznych odpowiedzi, m.in. odnoszących się do kompetencji Prezesa UODO do badania skarg na działalność IPN w kontekście przestrzegania przepisów RODO. Ustawodawca, dostosowując krajowe przepisy do wymogów wynikających z RODO, pominął tak ważną instytucję jak IPN. Na istnienie luki prawnej w tym zakresie wskazują także przedstawiciele doktryny prawa.
W ocenie Rzecznik obecnie obowiązujące przepisy ustawy o IPN nie zapewniają jednoznacznych ram prawnych umożliwiających skuteczną realizację praw osób, których dane są przetwarzane. Luka ta nie może być efektywnie uzupełniona poprzez orzecznictwo sądów administracyjnych. Zdaniem RPO konieczne wydaje się ustawowe uregulowanie zasad przetwarzania danych osobowych w IPN, uwzględniające specyfikę Instytutu oraz jego szczególną rolę w dokumentowaniu historii państwa. Wdrożenie odpowiednich zasad dotyczących przetwarzania danych osobowych w działalności IPN pozwoli wypełnić istniejącą lukę regulacyjną i przyczyni się do poszanowania konstytucyjnych praw obywateli.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Marszałka Senatu z prośbą o rozważenie zasadności podjęcia przez Senat inicjatywy ustawodawczej, wychodzącej naprzeciw dostrzeżonemu problemowi oraz poinformowanie o stanowisku zajętym w tej sprawie.