zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie niemożności zaskarżenia postanowienia sądu I instancji o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego złożonego na podstawie art. 41 § 1 Kodeksu postępowania karnego z dnia 2026-08-05.
zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie niemożności zaskarżenia postanowienia sądu I instancji o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego złożonego na podstawie art. 41 § 1 Kodeksu postępowania karnego.
Rzecznik Praw Obywatelskich wniosła o stwierdzenie, że art. 41 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania karnego w zw. z art. 459 § 1 i § 2 k.p.k. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia w formie zażalenia postanowienia sądu o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego złożonego w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k., wydanego w pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k., sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W myśl art. 459 § 1 k.p.k. zażalenie przysługuje na postanowienia sądu zamykające drogę do wydania wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej. Według § 2 wskazanego przepisu, zażalenie przysługuje także na postanowienia co do środka zabezpieczającego oraz na inne postanowienia w wypadkach przewidzianych w ustawie. Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że na orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego zażalenie nie przysługuje.
W uzasadnieniu stanowiska Rzecznik podkreśla, że ta materia była też przedmiotem wystąpienia generalnego RPO z postulatem zmian legislacyjnych, tak aby umożliwić wnoszenie zażalenia na postanowienie w sprawie niewyłączenia sędziego, niezależnie czy zostało wydane w pierwszej czy drugiej instancji. Kwestia szybkiego i sprawnego postępowania karnego, odpowiadającego standardom konstytucyjnym oraz prawnomiędzynarodowym ma istotne znaczenie z perspektywy celów i gwarancji rzetelnego procesu. Jednakże to zasada sprawiedliwości proceduralnej wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jest gwarancją prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
Jednocześnie RPO wskazuje, że skład TK w tej sprawie został ukształtowany z naruszeniem art. 38 ust. 1 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wyznaczono go z pominięciem kolejności alfabetycznej uwzględniającej prawidłowo wybranych przez Sejm sędziów: M. D., A. K.-P., K. M. oraz M. T. Zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji RP, TK składa się z 15 sędziów, spośród których Prezes Trybunału wyznacza do składu orzekającego sędziów według kolejności alfabetycznej, uwzględniając przy tym rodzaje, liczbę oraz kolejność wpływu spraw do Trybunału. W świetle tych przepisów pomijanie przy wyznaczaniu składu orzekającego w danej sprawie sędziów wybranych przez Sejm oznacza, że każdy skład wyznaczony w ten sposób zostaje wyznaczony z naruszeniem prawa.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniosła jak we wstępie.