wystąpienie do Przewodniczącego Komisji Praw Człowieka i Praworządności oraz Przewodniczącego Komisji Ustawodawczej dotyczące uwag do ustawy z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustaw w celu wzmocnienia nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną (druk senacki nr 805) z dnia 2026-08-05.
wystąpienie do Przewodniczącego Komisji Praw Człowieka i Praworządności oraz Przewodniczącego Komisji Ustawodawczej dotyczące uwag do ustawy z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustaw w celu wzmocnienia nadzoru sądowego nad kontrolą operacyjną (druk senacki nr 805).
Rzecznik Praw Obywatelskich dokonała oceny deklarowanego kierunku zmian, tj. wzmocnienie nadzoru sądowego nad czynnościami operacyjnymi. Zdaniem RPO projektowane przepisy w wersji uchwalonej przez Sejm w dniu 31 lipca 2026 r. zawierają szereg rozwiązań, które zasługują na aprobatę.
Rzecznik podkreśliła, że pozostają w mocy wszystkie zastrzeżenia sformułowane we wcześniejszych opiniach. Projekt wzmacnia nadzór sądu dopiero po zarządzeniu kontroli operacyjnej, nie zmienia natomiast sposobu podejmowania decyzji o jej zastosowaniu. Z tego względu nowo przyznane uprawnienia sądu będą spóźnione, a tym samym – mniej efektywne. Wątpliwości budzi praktyczna wykonalność nowych uprawnień nadzorczych sądu, tj. żądania przedstawienia informacji i materiałów zebranych w trakcie kontroli, możliwości przerwania kontroli w każdym czasie czy informowania sądu o zakończeniu kontroli operacyjnej.
Projekt nie odnosi się do kwestii techniczno-organizacyjnych, w tym formy przedstawiania materiałów z kontroli operacyjnej oraz tego, jak sąd ma się zapoznać z materiałami i któremu konkretnie sądowi mają być przekazywane informacje o wynikach kontroli po jej zakończeniu. Projektowane przepisy nic nie zmieniają w zakresie sądowej kontroli ex post czynności operacyjnych, sprawowanej przez sąd orzekający w sprawie karnej. Sąd ten powinien mieć możliwość zweryfikowania legalności, prawidłowości i zasadności zarządzenia kontroli operacyjnej na podstawie pełnych materiałów, tj. powinien mieć możliwość zapoznania się z pełną wersją wniosku o zastosowanie lub przedłużenie kontroli operacyjnej, a nie z "wyciągiem" z takiego wniosku. Powinien też mieć możliwość zapoznania się z materiałami, jakie były podstawą wniosku o kontrolę operacyjną. Bez rozwiązania tego problemu sądowa kontrola będzie niepełna.
Rzecznik odniosła się także do zakresu materiałów przedstawianych sądowi. W opinii RPO podstawową słabością obowiązującego modelu kontroli pozostaje to, że sąd orzekający w przedmiocie zastosowania albo przedłużenia kontroli operacyjnej otrzymuje materiały wyselekcjonowane przez organ występujący z wnioskiem. Obowiązujące przepisy nie przyznają sądowi wyraźnej kompetencji do żądania dodatkowych materiałów, w tym – jeżeli jest to konieczne dla rozpoznania wniosku – całości akt „sprawy” operacyjnej. Sąd nie ma natomiast wyraźnej podstawy prawnej do zweryfikowania sposobu dokonania tej selekcji ani do zwrócenia się z żądaniem o uzupełnienie wniosku czy dostarczenie dodatkowych materiałów przez organ wnioskujący o zastosowanie kontroli operacyjnej. RPO wskazała, że obecnie żaden przepis nie przyznaje sądowi uprawnienia do żądania uzupełnienia materiałów przedstawionych wraz z wnioskiem o zastosowanie lub przedłużenie kontroli operacyjnej, brak jest określenia trybu oraz formy zwrócenia się z tym żądaniem.
Przedstawiony projekt wprowadza obowiązek przedstawienia sądowi i prokuratorowi wyników kontroli operacyjnej po jej zakończeniu. Nie określa jednak terminu wykonania tego obowiązku, co może prowadzić do przekazywania informacji ze znacznym opóźnieniem. W opinii RPO wprowadzenie np. terminu 30 dni od dnia zakończenia kontroli operacyjnej sprawi, że obowiązek informacyjny stanie się konkretny i możliwy do zweryfikowania, a brak jego wykonania może wiązać się m.in. z konsekwencjami dyscyplinarnymi.
Rzecznik oceniła pozytywnie kierunek zmian dotyczący zasad niszczenia dokumentów. Jednak zdaniem RPO przepisy z tym związane wymagają dalszego doprecyzowania. Jeśli chodzi o informowanie sądu o zniszczeniu materiałów "niewykorzystywalnych" w postępowaniu karnym oraz zbędnych (które nie dostarczyły informacji przydatnych w postępowaniu karnym), celowe byłoby skonkretyzowanie terminu i zastąpienie terminu „niezwłocznie” informuje, konkretnym terminem: 7 lub 14 dni. W odniesieniu do materiałów nieprzydanych dla postępowania doprecyzowania wymaga termin wykonania zarządzenia o ich zniszczeniu, tj. wskazanie, że powinny zostać komisyjnie protokolarnie zniszczone w terminie 3 miesięcy od wydania zarządzenia o zniszczeniu, z możliwością jednorazowego przedłużenia o kolejne 3 miesiące (maksymalnie 6 miesięcy).
Rzecznik zwróciła uwagę, że wskazane jest zwiększenie uprawnień nadzorczych prokuratora nad czynnościami operacyjnymi. Zdaniem RPO projekt nie reguluje kwestii przekazania właściwemu prokuratorowi wszystkich materiałów zgromadzonych podczas stosowania kontroli operacyjnej w przypadku uzyskania dowodów pozwalających na wszczęcie postępowania karnego lub mających znaczenie dla toczącego się postępowania. Na etapie prac przed skierowaniem ustawy do Sejmu zwracało uwagę na tę kwestię Ministerstwo Sprawiedliwości, wskazując, że w praktyce zdarzają się sytuacje, kiedy prokurator otrzymuje materiały z kontroli operacyjnej po kilku miesiącach od jej zakończenia, a w przypadku CBA – nawet po upływie dłuższego okresu.
Do jednej z najpilniejszych zmian należy wprowadzenie procedury notyfikacji, co pozwoli jednostce uzyskać informację, że była objęta niejawną inwigilacją albo że jej dane zostały pozyskane przez Policję lub służby wraz z możliwością zaskarżenia decyzji o poddaniu niejawnej inwigilacji do niezależnego organu (sądu).
Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Przewodniczącego Komisji Praw Człowieka i Praworządności oraz Przewodniczącego Komisji Ustawodawczej z prośbą o uwzględnienie przedstawionych uwag do ustawy z dnia 31 lipca 2026 r.