Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

żądanie wszczęcia postępowania cywilnego z powództwa banku przeciwko I.S. zakończonej prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 26 kwietnia 2016 r. wydanym w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w W.

Działając na podstawie art. 14 pkt 4 ustawy z 15 lipca 1987 r. o RPO w związku z art. 7 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego oraz zgodnie z art. 399 § 1 k.p.c., Rzecznik Praw Obywatelskich wniosła o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 26 kwietnia 2016 r. wydanym w postępowaniu nakazowym przez Sąd Okręgowy w W. w sprawie oznaczonej sygnaturą akt III Nc 170/16 (na podstawie art. 4011 k.p.c. na zasadzie równoważności, skuteczności, lojalności i pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej, a także na zasadzie zawartej w art. 9 Konstytucji RP; oraz art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 38 i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej).

Sąd Okręgowy w W., w dniu 26 kwietnia 2016 r., wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, sygn. akt III Nc 170/16, na podstawie którego zasądził od pozwanego I. S. na rzecz powoda banku (…) w W. kwotę 128.845,90 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP w stosunku rocznym, nie wyższymi niż odsetki maksymalne za opóźnienie: od dnia 4 marca 2016 r. do dnia 1 kwietnia 2016 r. – od kwoty 125.860,10 CHF, od dnia 11 kwietnia 2016 r. do dnia zapłaty – od kwoty 128.845,90 CHF oraz kwotę 11.067 zł tytułem kosztów procesu. Przesyłka sądowa zawierająca odpis nakazu zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o możliwości wniesienia zarzutów wysłana do pozwanego na adres wskazany w pozwie była podwójnie awizowana i została uznana za doręczoną z dniem 17 maja 2016. Wobec braku zaskarżenia nakazu zapłaty stał się on prawomocny z dniem 1 czerwca 2016 r.

Rzecznik przeanalizowała wniosek pozwanego, załączone do niego dokumenty oraz akta sądowe i powziął przekonanie o zasadności podjęcia działań w tej sprawie. W ocenie RPO nakaz zapłaty został wydany z naruszeniem art. 4011 k.p.c., którego zastosowanie wywodzi z unijnej zasady równoważności. Skoro polski ustawodawca w art. 4011 k.p.c. przewidział instytucję wznowienia postępowania jako środek naprawczy w sytuacji, gdy definitywne orzeczenie sądowe zapadło na podstawie przepisów uznanych następczo przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z aktem wyższego rzędu, to unijna zasada równoważności wprost obliguje sądy krajowe do analogicznego zastosowania tego mechanizmu w przypadku stwierdzenia przez TSUE. Czyni to podniesiony przez RPO zarzut w pełni uzasadnionym i koniecznym do uwzględnienia.

Rzecznik wskazała za podstawę wznowienia również art. 401 pkt 2 k.p.c., tj. wznowienie postępowania z powodu nieważności, ponieważ wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania. Sąd wydając nakaz zapłaty winien był dokonać z urzędu ustalenia istotnych w sprawie faktów, w tym treści umowy kredytu i dokonania badania jej potencjalnie nieuczciwych postanowień. Sąd wydał nakaz zapłaty, mimo że okoliczności ujawnione w pozwie powinny były powodować wątpliwości, czy sprawa ta powinna być procedowana w postępowaniu nakazowym. W konsekwencji doszło do wydania orzeczenia zasądzającego należność z tytułu umowy kredytu, bez zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwych postanowień tej umowy.

Ponadto Rzecznik wskazała, że obowiązek ujęty w art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 odpowiada wymogom związanym z istnieniem prawa do skutecznego środka prawnego oraz zapewnieniem – wysokiego poziomu ochrony konsumentów, ujętych w art. 47 Karty Praw Podstawowych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 TUE, Karta Praw Podstawowych ma taką samą m?? prawną jak Traktaty. Oznacza to, że sąd przed wydaniem nakazu zapłaty winien był ustalić istotne fakty w sprawie poprzez zobowiązanie powoda do przesłania umowy kredytu hipotecznego i zbadać z urzędu postanowienia tej umowy pod kątem ich ewentualnego nieuczciwego charakteru, celem zagwarantowania skutecznej ochrony sądowej na rzecz konsumenta, zgodnie z postanowieniami art. 47 i art. 38 Karty Praw Podstawowych. W opinii RPO niniejsze postępowanie ma szczególne znaczenie także w świetle polskiej Konstytucji. Konsument w ramach rozstrzygnięcia sądowego ma prawo otrzymać ochronę prawną, zarówno wynikającą z prawa UE (Dyrektywa 93/13, art. 47 i 38 Karty Praw Podstawowych), jak i Konstytucji RP (art. 76).

Mając na uwadze całokształt przedstawionych okoliczności i w trosce o zapewnienie należytej ochrony praw przysługujących stronie pozwanej, Rzecznik Praw Obywatelskich wniosła jak we wstępie.