wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie podjęcia prac legislacyjnych w kierunku korekty procedury mianowania asesorów sądów powszechnych z dnia 2026-07-13.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie podjęcia prac legislacyjnych w kierunku korekty procedury mianowania asesorów sądów powszechnych.
Do BRPO wpływają skargi osób ubiegających się o mianowanie na urząd asesora, które czasami przez wiele miesięcy oczekują na rozstrzygnięcie ze strony Krajowej Rady Sądownictwa, Prezydenta RP lub Prezesa Rady Ministrów. Pomimo tego, że Trybunał Konstytucyjny uznał udział Prezesa Rady Ministrów za niekonstytucyjny, resort sprawiedliwości w oficjalnym komunikacie zapowiedział, iż orzeczenie TK nie będzie respektowane. Zaistniała sytuacja skłoniła RPO do podjęcia refleksji nad korektą procedury mianowania asesorów sądów powszechnych w sposób gwarantujący stabilność ich statusu oraz prawo obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezależny i legalnie ustanowiony sąd.
Rzecznik odniosła się do prawa konstytucyjnego, w doktrynie którego od dawna wyrażano wątpliwości co do zgodności z Konstytucją obecnego modelu mianowania asesorów sądowych. RPO podkreśliła, że asesor sądowy nie jest sędzią w rozumieniu konstytucyjnym, o czym świadczy wcześniejsze orzecznictwo TK, odrębna procedura jego mianowania oraz odrębna formuła jego ustanowienia. W konsekwencji przyznanie Prezydentowi RP kompetencji do mianowania asesorów co do zasady wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów, a ta okoliczność może budzić wątpliwości z punktu widzenia odrębności i niezależności sądownictwa od władzy wykonawczej (art. 173 Konstytucji RP).
Ponadto, Rzecznik zwróciła uwagę, że i tak w praktyce KRS, Prezydent RP i Prezes Rady Ministrów niezwykle rzadko sprzeciwiają się mianowaniu absolwenta KSSiP z pozytywnym wynikiem egzaminu sędziowskiego na asesora. W związku z tym zasadne jest pytanie o celowość angażowania tych organów państwa w mianowanie asesorów, o których kwalifikacjach i przydatności do służby publicznej i tak w praktyce decyduje wynik egzaminu. Przez blisko 20 lat funkcjonowania nowej instytucji asesora sądowego odrzucenie kandydatury – na różnych etapach procedury – zdarzyło się w niewielu przypadkach, podczas gdy mianowano ponad 1000 asesorów sądów powszechnych. W doktrynie wskazuje się, że w praktyce rola KRS w procedurze jest czysto formalna. Zatem skoro obecny model procedury mianowania asesorów budzi wątpliwości konstytucyjne, a ponadto uczestniczące w nim organy i tak rzadko korzystają z kompetencji do nieuwzględnienia kandydatury, należy rozważyć zmiany legislacyjne. W ocenie RPO pozwoli to usunąć wątpliwości co do zgodności obowiązujących w tym zakresie przepisów z art. 173 Konstytucji RP.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości z prośbą o podjęcie prac legislacyjnych w kierunku korekty procedury mianowania asesorów sądów powszechnych w sposób gwarantujący stabilność ich statusu oraz prawo obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezależny i legalnie ustanowiony sąd.