Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

zgłoszenie udziału w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie ze skargi na postanowienie Prezydenta RP w przedmiocie odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w E.

Działając na podstawie art. 14 pkt 6 ustawy z 15 lipca 1987 r. o RPO oraz art. 8 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosiła udział w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W. w sprawie ze skargi G. D.-F. na postanowienie Prezydenta RP z 12 listopada 2025 r. w przedmiocie odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w E. (sygn. VI SA/Wa 823/26).

Rzecznik powołała się na okoliczność wymagającą uwzględnienia, tj. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 21 maja 2026 r. w sprawie S. i inni v. Polska. W wyroku tym TK ETPC stwierdził naruszenie przez Polskę art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, uwzględniając skargę asesorów na odmowę powołania ich na urząd sędziego sądu powszechnego. Powodem uwzględnienia skargi było to, że Prezydent odmówił skarżącym powołania na urząd sędziego, nie podając uzasadnienia, a sądy administracyjne odmówiły rozpoznania ich skarg na tę odmowę. Z wyroku ETPC płyną co najmniej dwa wymogi proceduralne, których istnienie wcześniej było sporne, tj. ciążący na Prezydencie RP obowiązek uzasadnienia odmowy powołania sędziego oraz ciążący na sądach obowiązek skontrolowania takiej odmowy pod kątem jej zgodności z prawem.

Rzecznik przypomniała, że wyroki ETPC są wiążące dla polskich organów państwa (zgodnie z art. 46 ust. 1 EKPC oraz art. 9 Konstytucji). Zdaniem RPO konieczne jest merytoryczne ustosunkowanie się przez sądy administracyjne do wykładni art. 6 EKPC przyjętej w wyroku ETPC w sprawie S. Rzecznik zwróciła przede wszystkim uwagę, iż żaden przepis Konstytucji wprost nie formułuje zakazu kontroli aktów urzędowych Prezydenta RP, w tym aktów wydanych w ramach tzw. prerogatyw, podczas gdy Konstytucja wprost gwarantuje prawo dostępu do sądu (art. 45 ust. 1) oraz zabrania zamykania drogi sądowej w sprawach dotyczących praw i wolności (art. 77 ust. 2), w tym prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach (art. 60). Poza tym przepisy Konstytucji powinny być interpretowane w sposób przyjazny prawu międzynarodowemu, zwłaszcza w dziedzinie praw człowieka istnieje bliski związek między Konstytucją RP a Europejską Konwencją Praw Człowieka i innymi traktatami gwarantującymi obywatelom prawa podmiotowe, które często są do siebie podobne.

W konkluzji Rzecznik przypomniała, iż do 2026 r. nie było wiążących dla Polski wyroków trybunałów europejskich, z których wynikałby w sposób tak jednoznaczny obowiązek zapewnienia kontroli sądowej postanowień Prezydenta RP w przedmiocie odmowy powołania na urząd sędziego. W ocenie RPO okoliczność ta wymaga uwzględnienia w niniejszej sprawie.