Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

kasacja w sprawie uchylenia zaskarżonego wyroku za utrwalenie nagiego wizerunku osoby płci żeńskiej.

Działając na podstawie art. 521 § 1 k.p.k., Rzecznik Praw Obywatelskich złożyła kasację od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 9 stycznia 2025 r. (sygn. akt II Ka 357/24), utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w M. z dnia 1 sierpnia 2024 r. (sygn. akt II K 435/23) i zaskarżyła powyższe orzeczenie w całości na korzyść skazanego G. T. Jednocześnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w T. i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w M., a następnie uniewinnienie G. T. od zarzucanych mu czynów.

Wyrokowi temu Rzecznik zarzuciła rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k., poprzez przeprowadzenie wadliwej kontroli odwoławczej i nienależyte rozpoznanie podniesionego przez oskarżonego w osobistej apelacji zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 191a § 1 k.k. i skazanie za czyny opisane w tym przepisie, mimo że prawidłowa analiza niniejszej sprawy uzasadnia twierdzenie, iż nie wyczerpano ustawowych znamion przypisanego występku, co w efekcie doprowadziło do utrzymania w mocy wyroku Sądu I instancji obarczonego wadą naruszenia prawa materialnego.

Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2024 r., Sąd Rejonowy w M. uznał G. T. winnym tego, że: w dniu 26 czerwca 2022 roku w M. na terenie sklepu (…), działając w zamiarze utrwalenia wizerunku nagich części ciała A. C., bez jej zgody i woli, używając w tym celu wobec niej podstępu, nakierował kamerę trzymanego w ręce telefonu komórkowego pod sukienkę; w dniu 13 lipca, 18 lipca i nieustalonego dnia lipca 2022 roku w M., na terenie Polskich Zakładów Lotniczych Sp. z o.o., utrwalił wizerunek nagich części ciała zatrudnionej w tym podmiocie R. M. poprzez dokonanie nagrania filmu utrwalającego nagie części ciała pokrzywdzonej. Sąd uznał, że czyny te stanowią przestępstwa. Przyjął, że oskarżony popełnił czyny w krótkich odstępach czasu, z wykorzystaniem takiej samej sposobności, w warunkach ciągu przestępstw, skazał oskarżonego na karę 1 roku pozbawienia wolności. Działając na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k., art. 70 § 1 k.k. warunkowo zawiesił oskarżonemu G. T. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby w wymiarze 3 lat. Następnie zobowiązał G. T. do poddania się terapii. Nadto, na podstawie art. 46 § 1 k.k., orzekł wobec oskarżonego środek kompensacyjny w postaci częściowego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonych: A. C. kwoty 2.000 zł oraz R. M. kwoty 6.000 zł. Orzeczenie zawierało również rozstrzygnięcie w przedmiocie przepadku dowodów rzeczowych oraz kosztów procesu.

Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego stawiając zarzuty w zakresie naruszenia prawa procesowego, jak również błędy w zakresie oddalenia wniosku dowodowego. Apelacja zawierała również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych. Osobistą apelacją z dnia 9 września 2024 r., G. T. zaskarżył powyższy wyrok w całości. W dniu 12 listopada 2024 r. złożona została również apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej R. M. Orzeczenie zaskarżone zostało w części, co do kary i środka kompensacyjnego, na niekorzyść oskarżonego. Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w T. utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, rozpoznając poszczególne zarzuty apelacji obrońcy jak i oskarżonego, Sąd Okręgowy wskazał m.in. na treść art. 191a § 1 k.k. oraz przytoczył cytowany już w uzasadnieniu Sądu I instancji fragment komentarza do ww. przepisów Kodeksu karnego.

Zdaniem Rzecznik zaskarżony wyrok Sądu II instancji zapadł z rażącym naruszeniem prawa karnego procesowego w sposób opisany w petitum kasacji, co miało istotny wpływ na jego treść. RPO wskazał, że wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Sądu Najwyższego: „Zrealizowanie przez sąd odwoławczy obowiązków wynikających z treści art. 433 § 2 i art. 457 § 3 k.p.k. wymaga nie tylko niepomijania żadnego zarzutu podniesionego w środku odwoławczym, lecz także rzetelnego ustosunkowania się do każdego z tych zarzutów oraz wykazania konkretnymi, znajdującymi oparcie w ujawnionych w sprawie okolicznościach, argumentami. Sąd powinien dokonać generalnej kontroli i zweryfikować, czy zachowanie przypisane oskarżonemu wypełnia każde ze znamion przypisanego mu przestępstwa z art. 191a § 1 k.k. W istniejącym układzie procesowym szczególnie krytycznie należało przeanalizować wypełnienie znamion określonych jako „nagi wizerunek osoby". Analiza rozważań prawnych Sądu II instancji, w zakresie zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 191a § 1 k.k.) wykazuje jej powierzchowność i szablonowość. Poza przytoczeniem poglądów, skądinąd prawidłowych i nieobarczonych błędem, a prezentowanych w komentarzach do Kodeksu karnego, Sąd nie przeprowadził jakiejkolwiek kontroli wypełniania poszczególnych znamion przy uwzględnieniu realiów faktycznych i procesowych niniejszej sprawy. Nie przełożył więc powyższych rozważań teoretycznych na grunt kontrolowanego postępowania.

Rzecznik wskazała na fakty wynikające ze zgromadzonych dowodów. Na niektórych z nagrań widać cechy charakterystyczne dla nagrywanej osoby i pozwalające na jej identyfikację. Na tych jednak konkretnych nagraniach brak jest możliwości zakwalifikowania utrwalonych nagich części ciała jako spełniających kryteria w znaczeniu nadanym art. 191a § 1 k.k. Na innych z nagrań kamera zarejestrowała nagie ciało w postaci nóg, a także pośladki (częściowo osłonięte bielizną), brak jest jednak jakichkolwiek ujęć pozwalających na zindywidualizowanie wizerunku osoby. Zatem należy uznać, że pomimo zarejestrowania nieosłoniętego ubraniem ciała (nogi, częściowo osłonięte pośladki) nie można przyjąć, że za pomocą powyższych konkretnych obrazów na każdym z nich doszło do utrwalenia wizerunku konkretnej, możliwej do zidentyfikowania osoby, której „intymne części ciała są odsłonięte i która jest co najmniej w połowie bez ubrania".

Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich uznała wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w T. za zasadny i wniosła jak we wstępie.