Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

kasacja w sprawie orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego, który nie stanowił własności oskarżonej.

Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. Rzecznik Praw Obywatelskich złożył kasację od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 24 lutego 2026 r. (sygn. akt IX Ka 1030/25), utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w O. z dnia 15 kwietnia 2025 r. (sygn. akt II K 898/24) i zaskarżył powyższy wyrok w części, tj. w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy w K. utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w O. w punkcie V sentencji orzeczenia, na korzyść A. K. Jednocześnie wniósł o uchylenie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w O. w zaskarżonej części.

Rzecznik zarzucił rażące naruszenie art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., które to miało istotny wpływ na treść orzeczenia, poprzez zaniechanie przez Sąd II instancji dokonania – niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych w apelacji obrończej zarzutów – wszechstronnej kontroli odwoławczej, wskutek czego doszło do utrzymania w całości w mocy zaskarżonego przez obrońcę A. K. wyroku Sądu Rejonowego w O., w sytuacji gdy w dacie orzekania przez Sąd Odwoławczy przepisy art. 178a § 5 k.k. i art. 44b § 2 k.k. utraciły moc, skutkiem czego Sąd ten zobowiązany był do uchylenia przepadku na rzecz Skarbu Państwa kwoty 19200 zł., stanowiącej równowartość pojazdu, którym A. K. dopuściła się przypisanego jej przestępstwa, co doprowadziło do bezzasadnego utrzymania w mocy wyroku Sądu I Instancji we wskazanym zakresie, stanowiącego rażącą obrazę art. 4 § 1 k.k., bowiem ww. przepadku równowartości pojazdu, w chwili orzekania przez Sąd Odwoławczy nie można było orzec na podstawie żadnego innego przepisu.

A. K. została oskarżona o to, że to, że w dniu 9 października 2024 roku w O. prowadziła w ruchu lądowym samochód osobowy marki (…) w stanie nietrzeźwości, tj. o przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. W toku postępowania przygotowawczego ustalono, że pojazd, którym poruszała się A. K. nie stanowił jej własności, jego właścicielem był Sz. Z. Ustalono, że średnia wartość samochodu w dniu 9 października 2024 r. wynosiła 19.200 zł. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2025 r. A.K. została uznana za winną popełnienia zarzuconego jej w akcie oskarżenia czynu, stanowiącego występek z art. 178a § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 178a § 1k.k. przy zastosowaniu dyspozycji art. 37a § 1 k.k. i art. 33 § 1 3 k.k., Sąd wymierzył jej karę grzywny w liczbie 250 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 zł. Ponadto SR orzekł wobec oskarżonej środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 4 lat, zaliczając na jego poczet okres zatrzymania A. K. prawa jazdy od dnia 9 października 2024 roku, na podstawie art. 43a § 2 k.k. świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w kwocie 5000 zł. W punkcie V sentencji wyroku, Sąd na podstawie art. 178a § 5 k.k. i art. 44b § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonej przepadek na rzecz Skarbu Państwa kwoty 19200 zł stanowiącej równowartość pojazdu, którym dopuściła się przypisanego przestępstwa. Wyrokiem z dnia 24 lutego 2026 r. Sąd Okręgowy w K. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w całości.

Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że niezależnie od podniesionych w apelacji zarzutów, Sąd Okręgowy zobowiązany był rozpoznać sprawę w szerszym zakresie, bowiem w chwili orzekania zmianie uległ stan prawny, który stanowił podstawę orzekania przez Sąd Rejonowy. Analiza przepisów obowiązujących w czasie popełnienia przez A. K. przestępstwa jak i obowiązującej w chwili orzekania przez Sąd Okręgowy prowadzi do wniosku, że względniejsza dla oskarżonej była ustawa obowiązująca w chwili orzekania przez Sąd Odwoławczy, tj. w dniu 24 lutego 2026 r. W przedmiotowej sprawie wysoce istotnym pozostaje fakt, że A. K. nie była właścicielem pojazdu, który prowadziła w chwili popełnienia czynu. Zdaniem RPO ani w chwili orzekania przez Sąd Rejonowy, ani też w chwili orzekania przez Sąd Okręgowy, brak było podstawy prawnej do orzeczenia wobec oskarżonej przepadku pojazdu. Rzecznik podkreślił, że z dniem 29 stycznia 2026 r. znacznej modyfikacji uległy przepisy Kodeksu karnego odnoszące się do przepadku pojazdu mechanicznego. Uchylono m.in. przepis art. 44b § 2 k.k., a w to miejsce wprowadzono art. 44b § 5 i 6 k.k. W związku z tym Sąd Okręgowy z urzędu winien był uchylić punkt V sentencji wyroku Sądu Rejonowego, ewentualnie rozważyć możliwość zmiany wyroku w tym zakresie poprzez orzeczenie nawiązki na podstawie art. 44b § 1a k.k. w zw. z art. 44b § 5 pkt 1 k.k. w zw. z art. 44b § 6 k.k.

Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł jak we wstępie.