wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie przedłużającego się obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z Republiką Białorusi z dnia 2026-05-18.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie przedłużającego się obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z Republiką Białorusi.
Rzecznik Praw Obywatelskich przypomniał, że w dniu 27 marca 2025 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wprowadzające ww. ograniczenie na okres 60 dni na granicy państwowej z Republiką Białorusi. Obowiązywanie tego aktu było następnie sześciokrotnie przedłużane o kolejne 60 dni, w wyniku czego wyżej wymienione rozwiązanie obowiązuje już nieprzerwanie od ponad 12 miesięcy.
Rzecznik wskazał, że już w opinii do ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podnosił fundamentalne zastrzeżenia co do jego zgodności zarówno z Konstytucją RP, jak i z licznymi wiążącymi Polskę aktami prawa międzynarodowego. O jednej kwestii RPO chciał jednak wspomnieć ponownie. W przytoczonej opinii podkreślił m.in., że upoważnienie dla Rady Ministrów wprowadzone w art. 33a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie określa maksymalnej liczby przedłużeń obowiązywania „ograniczenia”, których może dokonać Rada Ministrów. W rzeczywistości więc w ustawie nie zostało określone, na jaki maksymalnie okres może zostać ograniczone (w istocie zawieszone) prawo złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Samo wymaganie, by każde takie przedłużenie następowało za zgodą Sejmu, uzupełnia ten mechanizm o element kontroli parlamentarnej, jednak z pewnością nie czyni zadość zasadzie wyłączności ustawy przy ograniczaniu konstytucyjnych wolności i praw.
Zdaniem Rzecznika użycie w art. 33a ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony określenia „czasowe” wydaje się wprost wskazywać na interwencyjny charakter omawianego instrumentu – że jest on przeznaczony do sytuacji skrajnie wyjątkowych i powinien obowiązywać wyłącznie w okresie potrzebnym do ich opanowania. Jeśli jednak taka wyjątkowa sytuacja nie przemija pomimo stosowanego instrumentu, to musi powstać pytanie, czy jest to środek właściwy dla osiągnięcia założonego celu.
Z informacji przedstawianych w uzasadnieniach wniosków o przedłużenie obowiązywania powyższego rozwiązania w ciągu ostatniego roku wynika, że argumentem dla dalszego utrzymywania ww. przepisów w mocy jest w opinii MSWiA pozostawanie zagrożenia stwarzanego przez instrumentalizację migracji na wysokim poziomie. Rzecznik nie zakwestionował potrzeby zapewniania ochrony bezpieczeństwa państwa, zwłaszcza w obecnej, złożonej sytuacji geopolitycznej. Skoro jednak zastosowano środek tak dalece ograniczający konstytucyjne prawa jednostek, to warto rozważyć, czy nie należałoby zastąpić go innym instrumentem, obojętnym lub przynajmniej mniej dotkliwym z punktu widzenia prawa cudzoziemców do ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium RP. Zgodnie z wiedzą RPO w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie zostały podjęte żadne kroki w kierunku opracowania i przyjęcia takich regulacji.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z prośbą o ustosunkowanie się do przedstawionych uwag.