wystąpienie do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości dotyczące uwag do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wyżywienia osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych z dnia 2026-05-12.
wystąpienie do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości dotyczące uwag do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wyżywienia osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych.
Rzecznik Praw Obywatelskich pozytywnie ocenił podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do zmiany obowiązujących przepisów w zakresie wyżywienia osadzonych, w szczególności w kontekście sygnalizowanej już wcześniej potrzeby podniesienia minimalnych stawek żywieniowych oraz dostosowania ich do aktualnych realiów ekonomicznych.
W opinii Rzecznika podniesienie minimalnych stawek żywieniowych jest krokiem w dobrym kierunku, jednak zasadne wydaje się zbadanie, czy skala tej zmiany jest wystarczająca w świetle rzeczywistych uwarunkowań ekonomicznych. Kluczowe staje się pytanie, czy wzrost stawek na poziomie ok. 25% jest w stanie zrekompensować znaczący wzrost cen żywności, jaki nastąpił od czasu wprowadzenia dotychczas obowiązujących kwot. Zdaniem RPO warto rozważyć wprowadzenie mechanizmów weryfikacji adekwatności stawek w czasie przez powiązanie ich z obiektywnymi wskaźnikami ekonomicznymi lub ustanowienie okresowego obowiązku ich aktualizacji.
Rzecznik dostrzegł, że projekt koncentruje się przede wszystkim na parametrach ilościowych, takich jak kaloryczność, zawartość składników odżywczych czy minimalna ilość warzyw i owoców, nie przewiduje natomiast rozwiązań skłaniających do poprawy faktycznej jakości posiłków. Tymczasem ustalenia KMPT wskazują, że wymogi formalne mogą być spełniane przy jednoczesnym utrzymywaniu niskiego standardu żywienia, przejawiającego się m.in. monotonią posiłków oraz ograniczonym udziałem świeżych produktów. W ocenie RPO może to – wbrew intencjom projektodawcy – ograniczyć skuteczność projektowanych zmian.
Rzecznik Praw Obywatelskich podkreślił, że odpowiednie wyżywienie osób pozbawionych wolności stanowi jeden z podstawowych elementów humanitarnego traktowania oraz jest istotnym kryterium przy ocenie warunków detencji. Niewłaściwe żywienie może prowadzić do narażenia osadzonych na złe traktowanie, w tym doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia fizycznego i psychicznego, dlatego regulacje w tym obszarze powinny mieć charakter realnie gwarancyjny, a nie jedynie formalny.
Rzecznik zwrócił też uwagę, że projekt przewiduje możliwość pominięcia wymogów religijnych lub kulturowych przy ustalaniu diety leczniczej. W opinii RPO zasadne byłoby doprecyzowanie, że odstępstwo od wymogów religijnych lub kulturowych powinno następować jedynie w sytuacji rzeczywistej konieczności medycznej oraz po rozważeniu możliwych alternatyw. Nieuwzględnianie potrzeb religijnych więźniów stwarza ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania. Europejskie Reguły Więzienne stanowią, że „więźniowie otrzymują pożywienie uwzględniające ich wiek, stan zdrowia, kondycję fizyczną, religię, kulturę i rodzaj wykonywanej przez nich pracy”. Zdaniem Rzecznika brak mechanizmu ewaluacji uniemożliwia ocenę skuteczności regulacji, utrudnia identyfikację ewentualnych problemów praktycznych oraz ogranicza możliwość dalszego doskonalenia systemu.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał na konieczność wprowadzenia rozwiązań zapewniających na przyszłość rzeczywisty charakter gwarancyjny minimalnych stawek, mechanizmów kontroli jakości posiłków oraz systematycznej ewaluacji funkcjonowania regulacji. Jednocześnie zwrócił się z prośbą do Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości o wzięcie pod uwagę wskazanych kwestii na dalszym etapie prac legislacyjnych.