wystąpienie do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie ograniczeń w dostępie do wsparcia w postaci dodatku dopełniającego z dnia 2026-05-06.
wystąpienie do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie ograniczeń w dostępie do wsparcia w postaci dodatku dopełniającego.
Z dniem 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 września 2024 r. o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw wprowadzająca do porządku prawnego nowe świadczenie – dodatek do renty socjalnej. Celem tego świadczenia jest udzielenie dodatkowego wsparcia finansowego osobom z niepełnosprawnością uprawnionym do renty socjalnej, będącym całkowicie niezdolnymi do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Zasady, tryb przyznawania i wypłaty renty socjalnej oraz dodatku dopełniającego określa ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, a realizacja przez ZUS rozpoczęła się w maju 2025 r.
Do Rzecznika Praw Obywatelskich kierowane są skargi dotyczące sposobu ukształtowania tej formy pomocy, zasadnicze wątpliwości odnoszą się do ograniczonego kręgu podmiotów objętych wsparciem w postaci dodatku dopełniającego. Przyjęta regulacja nie obejmuje swym zakresem podmiotowym wszystkich grup osób z niepełnosprawnością spełniających warunek całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, uprawnionych do świadczeń rentowych z tytułu niezdolności pracy z systemu zabezpieczenia społecznego i systemu zaopatrzeniowego służb. Z dodatku dopełniającego mogą jedynie skorzystać osoby uprawnione do renty socjalnej, czyli świadczenia, którego celem jest kompensowanie braku możliwości nabycia przez daną osobę uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia służb.
W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich powstaje uzasadniona wątpliwość konstytucyjna, czy kształt wprowadzonego rozwiązania niesie ze sobą istotne ryzyko naruszenia konstytucyjnej zasady równego traktowania oraz sprawiedliwości społecznej. Otrzymywanie bowiem dodatku dopełniającego skutkuje tym, że łącznie uzyskiwane przez uprawnionego rencistę socjalnego świadczenia mogą przewyższać znacznie wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy. W konsekwencji osoby, które stały się osobami niezdolnymi do pracy i samodzielnej egzystencji w późniejszym wieku, mimo opłacania składek emerytalno-rentowych będą w gorszej sytuacji niż osoby, które są osobami z niepełnosprawnościami od dzieciństwa.
Podobne wątpliwości na etapie prac legislacyjnych nad ustawą o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw zgłaszało Biuro Legislacyjne Kancelarii Senatu, które w opinii z dnia 7 października 2024 r. odniosło się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wskazując, że zwraca on uwagę, iż wprawdzie nie jest możliwe zagwarantowanie absolutnej równości w ramach systemu emerytalno-rentowego, jednak system ten powinien opierać się na zasadach powszechności i względnej jednolitości kryteriów przyznawania świadczeń i określania ich wysokości. Ustawodawca dysponuje znaczną swobodą wprowadzania korzystniejszych uprawnień dla pewnych grup, swoboda ta nie jest jednak nieograniczona. W świetle wypowiedzi TK od zasady równości można odstąpić, jeżeli wprowadzone zróżnicowanie: jest racjonalnie uzasadnione z uwagi na cel i treść wprowadzających je przepisów; jest proporcjonalne, tj. waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie podmiotów podobnych pozostaje w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku różnego traktowania podmiotów podobnych; ma podstawę w wartościach, zasadach lub normach konstytucyjnych, uzasadniających odmienne traktowanie podmiotów podobnych.
Mając na względzie powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie.