wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie określenia organu nadrzędnego sprawującego nadzór nad działalnością straży gminnej z dnia 2026-03-26.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie określenia organu nadrzędnego sprawującego nadzór nad działalnością straży gminnej.
Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęły skargi związane z problemem określenia podmiotu zobowiązanego do rozpoznania zażalenia na niewniesienie przez straż gminną do sądu wniosku o ukaranie w sprawach o wykroczenia. Problem ten sygnalizowany był RPO od wielu lat. W związku z tym Rzecznik wystosował prośbę do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zajęcie stanowiska w tej sprawie i podjęcie działań zmierzających do ujednolicenia praktyki stosowania nadzoru nad czynnościami wyjaśniającymi w sprawach o wykroczenia (art. 56 a k.p.s.w.).
Już w 2014 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił Ministrowi Sprawiedliwości problem związany z brakiem skonkretyzowanej hierarchicznej struktury podporządkowania. Wówczas uzyskał odpowiedź, iż podmiotem zobowiązanym do rozpatrywania zażaleń na niewniesienie wniosku o ukaranie przez straż gminną jest wojewoda. Jednocześnie został poinformowany, że w związku z możliwymi wątpliwościami w interpretacji art. 56a k.p.s.w. pismo RPO zostanie przekazane Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego celem wykorzystania go w toku prowadzonych prac związanych z przygotowaniem nowelizacji Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, do której ostatecznie nie doszło. W związku z powyższym Rzecznik w 2015 r. ponowił wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości. W odpowiedzi otrzymał informację, że w przypadku straży gminnej organem nadrzędnym w rozumieniu art. 56a k.p.s.w. jest właściwy miejscowo wojewoda, sprawujący nadzór nad działalnością straży przy pomocy właściwego komendanta wojewódzkiego Policji działającego w jego imieniu.
Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęło w ostatnich latach wiele skarg dotyczących istotnych rozbieżności w interpretacji art. 56a k.p.s.w. w zakresie uznania wojewody za organ nadrzędny. W niektórych województwach zażalenia składane w trybie art. 56a k.p.s.w. są rozpoznawane przez wojewodów, w innych – nie. Jako przykład może posłużyć zażalenie na niewniesienie wniosku o ukaranie przez Straż Miejską W. składane do Wojewody Dolnośląskiego. W odpowiedzi wyraził on pogląd, że granice nadzoru, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o strażach gminnych są określone w art. 9 ust. 3 tej ustawy, w związku z czym nadzór ten nie obejmuje rozpatrywania zażaleń wnoszonych w sprawie działalności straży gminnych. Ze skarg wpływających do Rzecznika wynika zatem, że obywatele poszukując realizacji uprawnień procesowych z art. 56a k.p.s.w., składają zażalenia do Wojewody i do miejscowo właściwych prokuratorów, ale w obu przypadkach zażalenia nie są merytorycznie rozpoznawane. Organy te zwracają zażalenia do Straży Miejskiej, nie wydając przy tym żadnej decyzji czy orzeczenia. Obywatele nie mogą zaskarżyć tego zwrotu, czego skutkiem jest pozostawienie nierozpoznanych zażaleń w aktach sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zarówno z prośbą o zajęcie stanowiska w tej sprawie, jak i ocenę ewentualnej potrzeby podjęcia inicjatywy legislacyjnej w opisywanym zakresie.
W opinii resortu powyższe opiera się na przepisach ustawy o strażach gminnych oraz utrwalonej praktyce, mimo braku jednoznacznego wskazania takiego organu w przepisach proceduralnych. Obecnie w MSWiA trwają prace legislacyjne nad zmianą ustawy o strażach gminnych, które mają wprost uregulować problematyczną kwestię i jednoznacznie wskazać wojewodę jako właściwy organ do rozpatrywania przedmiotowych zażaleń.