wystąpienie do Ministra Infrastruktury w sprawie okresu kasowania punktów karnych w przypadku braku terminowej i jednorazowej płatności mandatu karnego z dnia 2026-02-26.
wystąpienie do Ministra Infrastruktury w sprawie okresu kasowania punktów karnych w przypadku braku terminowej i jednorazowej płatności mandatu karnego.
Do Rzecznika Praw Obywatelskich nadal wpływają wnioski obywateli dotyczące zasad ewidencjonowania i usuwania punktów karnych w sytuacji, gdy grzywna nałożona za wykroczenie drogowe zostaje rozłożona na raty. Wnioskodawcy podnoszą w szczególności wątpliwości co do równego traktowania kierowców, którym – ze względu na trudną sytuację finansową – właściwy organ lub sąd umożliwił spłatę mandatu w systemie ratalnym. Problem ten był już przedmiotem wystąpienia generalnego Rzecznika z dnia 10 października 2024 r. skierowanego do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Sprawa została następnie przekazana Ministrowi Infrastruktury jako właściwemu w sprawie, a Rzecznik zwrócił się o przedstawienie stanowiska w tej kwestii.
W odpowiedzi z dnia 20 maja 2025 r. Ministerstwo Infrastruktury wskazało, że obowiązujące przepisy przewidują różne formy ulg w spłacie należności z tytułu grzywien nakładanych mandatami karnymi, w tym możliwość umorzenia należności w całości lub w części, rozłożenia jej na raty albo odroczenia terminu płatności. Podkreślono jednocześnie, że zróżnicowanie terminów usuwania punktów karnych z ewidencji kierowców może wystąpić w sytuacji rozłożenia grzywny na raty lub odroczenia jej płatności. Zdaniem resortu rozwiązanie to nie wymaga zmian legislacyjnych, ponieważ wcześniejsze usuwanie punktów karnych mogłoby osłabić prewencyjną i odstraszającą funkcję tej sankcji. Ministerstwo zaznaczyło jednak, że zagadnienie to będzie przedmiotem dalszych analiz, w tym w ramach prac zespołu eksperckiego powołanego przez Ministra Infrastruktury.
Rzecznik zauważył, że zgodnie z art. 98 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami usunięcie punktów karnych z ewidencji jest powiązane z zapłatą grzywny nałożonej mandatem karnym lub przez sąd. W konsekwencji w przypadku rozłożenia grzywny na raty moment zapłaty całej należności przesuwa się w czasie, co automatycznie wydłuża okres ewidencjonowania punktów karnych. W praktyce oznacza to, że kierowca, który jednorazowo ureguluje grzywnę, będzie miał punkty karne usunięte wcześniej niż osoba, która – z powodu trudniejszej sytuacji majątkowej – spłaca tę samą należność w ratach.
Dla zobrazowania problemu Rzecznik przedstawił przykładowe sytuacje, w których dwóch kierowców popełnia identyczne wykroczenie drogowe w tym samym dniu i otrzymuje taką samą karę grzywny oraz identyczną liczbę punktów karnych. Jedyna różnica polega na sposobie zapłaty grzywny – jeden z kierowców reguluje ją jednorazowo, natomiast drugi uzyskuje zgodę na spłatę w ratach. W rezultacie, mimo że obaj ostatecznie uiszczają należność w całości, okres ewidencjonowania punktów karnych u kierowcy spłacającego grzywnę ratalnie jest znacząco dłuższy.
W ocenie Rzecznika takie zróżnicowanie może prowadzić do sytuacji, w której długość stosowania sankcji administracyjnej w postaci punktów karnych jest uzależniona nie od wagi popełnionego wykroczenia, lecz od sytuacji materialnej sprawcy. Jednocześnie Rzecznik zauważył, że w okresie spłaty ratalnej mandatu utrzymywanie punktów karnych w ewidencji jest uzasadnione z punktu widzenia funkcji prewencyjnej i odstraszającej tej instytucji. Wątpliwości budzi natomiast sytuacja, w której po pełnej i terminowej spłacie grzywny kierowca spłacający mandat w ratach pozostaje obciążony punktami karnymi znacznie dłużej niż kierowca, który uiścił należność jednorazowo.
Zdaniem Rzecznika możliwe jest przyjęcie rozwiązania, zgodnie z którym punkty karne w przypadku spłaty ratalnej byłyby usuwane po upływie roku od dnia zapłaty pierwszej raty, pod warunkiem terminowej spłaty całej należności. W takim modelu okres ewidencjonowania punktów karnych byłby co do zasady taki sam dla wszystkich sprawców tego samego wykroczenia, niezależnie od ich sytuacji majątkowej. Jednocześnie zachowana zostałaby funkcja prewencyjna systemu punktów karnych, ponieważ przez cały okres spłaty mandatu punkty pozostawałyby aktywne.
Rzecznik wskazał również, że w przypadku nieterminowej spłaty rat możliwe byłoby zastosowanie odmiennego mechanizmu, polegającego na powiązaniu momentu rozpoczęcia biegu terminu usunięcia punktów z zapłatą całej należności. Takie rozwiązanie pozwalałoby uwzględnić sytuacje, w których nieterminowość spłaty mogłaby świadczyć o ograniczonej realizacji funkcji prewencyjnej i dyscyplinującej sankcji.
W związku z przedstawionymi wątpliwościami Rzecznik zaproponował rozważenie zmiany art. 98 ust. 5 ustawy o kierujących pojazdami poprzez wprowadzenie przepisu szczególnego dotyczącego przypadków rozłożenia grzywny na raty. Przepis ten mógłby przewidywać usunięcie punktów karnych po upływie roku od dnia zapłaty pierwszej raty, pod warunkiem terminowego uiszczenia całej należności oraz niepopełnienia w tym czasie kolejnych wykroczeń drogowych.
W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się do Ministra Infrastruktury z o rozważenie przedstawionych argumentów oraz poinformowanie o stanowisku w tej sprawie. Jednocześnie poprosił o przekazanie wyników analiz prowadzonych przez powołany w Ministerstwie zespół ekspercki, a także o odniesienie się do zaproponowanych rozwiązań legislacyjnych.