wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie podtrzymania kultury mniejszości narodowych i etnicznych z dnia 2026-02-19.
wystąpienie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie podtrzymania kultury mniejszości narodowych i etnicznych.
Prawo mniejszości do zachowania i rozwoju własnej kultury wiąże się z zobowiązaniami władz publicznych co do zachowania i promowania kultur, języków oraz tożsamości grup mniejszościowych. Art. 35 Konstytucji RP zapewnia obywatelom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania oraz rozwoju języka, obyczajów, tradycji i kultury.
Rzecznik, dostrzegając działania na rzecz mniejszości narodowych, wskazał jednocześnie brak stabilności finansowania dla realizacji zadań przewidzianych w ustawie o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Część organizacji mniejszościowych wciąż oczekuje na zawarcie umów na realizację zadań w bieżącym roku. W praktyce oznacza to konieczność pokrywania kosztów działalności organizacji ze środków własnych. Problem ten wraz z rekomendacjami działań został przedstawiony także w raporcie Komitetu Ekspertów Europejskiej Karty Języków Regionalnych i Mniejszościowych w 2023 r. Stwierdzono wówczas, że z powodu opóźnionych wypłat przyznanych dotacji mniejszości zmuszone są do zaciągania pożyczek lub negocjowania odroczonych terminów płatności z dostawcami, co w istotny sposób ogranicza ich działalność kulturalną. Rzecznik zauważył również pewien paradoks, polegający na zwiększeniu środków finansowych przeznaczonych na działania mniejszości, przy jednoczesnym zmniejszeniu dofinansowania niektórych zadań w stosunku do lat ubiegłych. To z kolei prowadzi do m.in. braku zapewnienia środków na zatrudnienie niezbędnej kadry. RPO, powołując się na akty prawa międzynarodowego oraz art. 18 ustawy o mniejszościach i art. 35 Konstytucji RP, wskazał na pozytywny obowiązek władz publicznych polegający na wspieraniu tworzenia warunków umożliwiających pełną realizację praw mniejszości do zachowania oraz rozwoju własnego języka, obyczajów, tradycji i kultury. Mogą być one realizowane przede wszystkim przy stabilnym finansowaniu.
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z prośbą o stanowisko w sprawie oraz informację na temat liczby otrzymanych wniosków, szczególnie Towarzystwa Słowaków, o zwiększenie dofinansowania realizowanego zadania oraz o sposobie ich rozpatrzenia.
Jednocześnie podkreślił, że obowiązujące przepisy krajowe i międzynarodowe nakładają na państwo obowiązek wspierania, a nie pełnego finansowania działalności organizacji mniejszości. System finansowania ma charakter zróżnicowany i obejmuje także inne źródła środków publicznych oraz środki własne organizacji.
Sekretarz Stanu wskazał, iż obecna praktyka, w tym konieczność czasowego finansowania działań ze środków własnych przed refundacją, jest zgodna z zasadami gospodarowania środkami publicznymi. Wydatki poniesione w tym okresie podlegają bowiem zwrotowi po zawarciu umowy. Nadmienił również, że proces zawierania umów postępuje, a jego tempo zależy zarówno od uwarunkowań prawnych i organizacyjnych, jak i od kompletności dokumentów po stronie wnioskodawców. Wg danych resortu na dzień 18 marca zawarto już 172 umowy o łącznej wartości ponad 11 mln zł.
Reasumując, w opinii Ministerstwa system wsparcia funkcjonuje, środki rosną, a mechanizmy ich dystrybucji pozostają zgodne z prawem i zapewniają realne wsparcie dla działalności mniejszości narodowych i etnicznych.