Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich

wystąpienie do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sytuacji dzieci z niepełnosprawnością przebywających w domach pomocy społecznej.

Problematyka przestrzegania praw dziecka jest jednym z ważnych obszarów działalności Rzecznika Praw Obywatelskich. Przedstawiona w publikacji jednego z portali informacyjnych, sytuacja dzieci z niepełnosprawnością przebywających w domach pomocy społecznej skłania do ponownego zwrócenia uwagi na stan przestrzegania praw tej grupy dzieci.

Rzecznik występował już w tej kwestii do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w roku 2022, wówczas poinformowano o prowadzonych w resorcie pracach analitycznych. Ostatecznie jednak nie doszło do zmian istotnych z punktu widzenia realizacji praw dzieci z niepełnosprawnością. Zasada dobra dziecka jest eksponowana w wielu aktach prawnych oraz w orzecznictwie. Zgodnie z art. 72 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Art. 3 Konwencji o prawach dziecka, poparty orzecznictwem Sądu Najwyższego, formułuje bezwzględny obowiązek prawny w postaci nakazu, by we wszystkich sprawach odnoszących się do dzieci sądy sugerowały się interesem dziecka jako wartością nadrzędną. Także Trybunał Konstytucyjny wskazał, że dobro dziecka jest konstytucyjną klauzulą generalną, której podporządkowane są wszelkie regulacje w sferze stosunków między rodzicami i dziećmi. Każde dziecko ma prawo do wzrastania w stabilnym środowisku wychowawczym, a dziecko, które nie może się wychowywać w swojej biologicznej rodzinie, ma prawo uzyskać stałą opiekę w rodzinnopodobnych formach pieczy lub w nowej rodzinie poprzez adopcję.

Rzecznik zauważył, że pobyt dzieci w domu pomocy społecznej nie stanowi przeszkody do podejmowania działań w celu poszukiwania rodziny adopcyjnej. Natomiast obowiązujące przepisy nie zawierają formalnej procedury zobowiązującej do poszukiwania dla dziecka umieszczonego w takiej placówce rodzin zastępczych, a tym samym włączenia tych dzieci w system pieczy zastępczej. Z przedstawionych Ministrowi danych w skierowanym wystąpieniu z 2022 r. wynikało, że znikoma liczba dzieci opuszcza domy pomocy społecznej z powodu przeniesienia do rodzinnej pieczy zastępczej i rodzin adopcyjnych. Taki stan powoduje, że prawa dzieci z niepełnosprawnością gwarantowane przepisami prawa nie są w pełni realizowane.

W ocenie Rzecznika realizacja praw dziecka wymaga zatem od ustawodawcy oraz organów wykonujących prawo spójnych systemowo działań tak, aby interes najmłodszych nie był narażony na szwank. Ponadto, konieczne jest wypracowanie rozwiązań, które nie tylko zapobiegną umieszczaniu dzieci w domach pomocy społecznej i pieczy instytucjonalnej, ale będą skutkowały przeniesieniem dzieci obecnie przebywających w placówkach pomocowych do rodzinnej pieczy zastępczej. Taki kierunek zmian jest bowiem pożądany i odpowiadałby wymogom współczesnego spojrzenia na sytuację dzieci z niepełnosprawnością.

W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o podjęcie stosownych działań na rzecz poprawy systemu wsparcia dla dzieci z niepełnosprawnością i zapewnienia skutecznej realizacji ich praw.

 

Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:

Data odpowiedzi:

Opis odpowiedzi:

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowała, że w sytuacji, gdy rodzice nie mogą sprawować opieki nad dzieckiem, podstawową i preferowaną formą wsparcia pozostaje piecza zastępcza, w szczególności jej rodzinne formy. Umieszczenie małoletniego w domu pomocy społecznej ma charakter ostateczny i każdorazowo wymaga decyzji sądu opiekuńczego. Ministerstwo prowadzi obecnie prace legislacyjne mające na celu ograniczenie kierowania dzieci do domów pomocy społecznej oraz rozwój rodzinnych form pieczy zastępczej. Projekt ustawy (UD315) przewiduje m.in. obowiązek podejmowania działań na rzecz umieszczania dzieci z DPS w pieczy rodzinnej oraz docelowe kierowanie do DPS wyłącznie osób pełnoletnich. Równolegle przygotowywana nowelizacja (UD354) wzmacnia system pieczy zastępczej, zwiększa wsparcie dla rodzin oraz wprowadza nowe rozwiązania, w tym instytucję rodziny opiekuńczej dla pełnoletnich osób z niepełnosprawnościami. Podejmowane przez resort działania wpisują się w proces deinstytucjonalizacji i mają na celu zapewnienie dzieciom wychowania w środowisku jak najbardziej zbliżonym do rodzinnego oraz rozwój form wsparcia dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb.