wystąpienie do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie nieobjęcia studentów zagranicznych, nieposiadających legitymacji studenckiej wystawionej przez polską uczelnię wyższą, zakresem zniżki 51% na przejazdy kolejowe w pociągach osobowych z dnia 2026-02-02.
wystąpienie do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie nieobjęcia studentów zagranicznych, nieposiadających legitymacji studenckiej wystawionej przez polską uczelnię wyższą, zakresem zniżki 51% na przejazdy kolejowe w pociągach osobowych.
Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynęły wnioski dotyczące nieobjęcia określonej grupy studentów zagranicznych, a także doktorantów nieposiadających legitymacji studenckiej wydanej przez polską uczelnię wyższą, zakresem zniżki w wysokości 51% na przejazdy kolejowe pociągami osobowymi, pospiesznymi i ekspresowymi, przysługującej na podstawie biletów jednorazowych. Zgłaszane problemy nie mają charakteru incydentalnego, lecz stanowią kontynuację kwestii wielokrotnie podnoszonych przez Rzecznika w wystąpieniach kierowanych do resortu infrastruktury oraz resortu właściwego do spraw szkolnictwa wyższego.
Rzecznik przypomniał, że istotna zmiana przepisów regulujących rodzaje dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów nastąpiła w 2015 r., a następnie została utrzymana w niezmienionym kształcie w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 20 kwietnia 2017 r. w sprawie rodzajów dokumentów poświadczających uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego wydanym w 2017 r. W wyniku tej nowelizacji uwzględniono uprawnienie do korzystania z 51-procentowej zniżki m.in. przez studentów – obywateli polskich studiujących za granicą oraz studentów – obywateli Unii Europejskiej, w tym członków ich rodzin, studiujących zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami. Od tego momentu dokumentem uprawniającym do skorzystania z ulgi dla obywatela polskiego stała się legitymacja studencka wydana przez polską uczelnię wyższą albo międzynarodowa legitymacja studencka International Student Identity Card, okazywana łącznie z dokumentem potwierdzającym tożsamość i wiek. W przypadku obywateli Unii Europejskiej dodatkowo wymagane jest okazanie dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu w Polsce.
Rzecznik zauważył, że zmiany te były wprost motywowane zaleceniami Komisji Europejskiej. W piśmie Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju z 21 sierpnia 2015 r. wyjaśniono, iż nowelizacja stanowiła realizację zobowiązań wynikających z konieczności zapewnienia zgodności przepisów krajowych z zasadą równego traktowania i niedyskryminacji, wyrażoną w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz w dyrektywie 2004/38/WE.
Niezależnie od wprowadzenia tych rozwiązań, Rzecznik konsekwentnie wskazywał na problem przekroczenia przez prawodawcę zakresu upoważnienia ustawowego, a w konsekwencji na zawężenie kręgu osób uprawnionych do ulg przejazdowych bez wyraźnej podstawy ustawowej. W odpowiedzi resort infrastruktury podnosił, że system ulg w publicznym transporcie zbiorowym stanowi element polityki społecznej państwa, w której kształtowaniu państwa członkowskie Unii Europejskiej zachowują znaczną swobodę. Jednocześnie wskazywano na znaczne obciążenia budżetu państwa związane z funkcjonowaniem ulg, z których w największym stopniu korzystają studenci jako grupa o wysokiej mobilności.
W dalszej korespondencji Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego w piśmie z 3 lipca 2019 r. zwrócił uwagę, że przepisy różnicujące możliwość skorzystania z ulgi w zależności od obywatelstwa lub miejsca zamieszkania mogą budzić wątpliwości. Jednocześnie zaznaczył, że Komisja Europejska analizowała tę kwestię, czego skutkiem było wprowadzenie wymogu okazania dokumentu potwierdzającego prawo stałego pobytu. Minister wskazał również na zasadność rozważenia zmiany rozporządzenia w kierunku umożliwienia doktorantom posługiwania się legitymacją ISIC, zastrzegając jednak, że ewentualne rozszerzenie katalogu osób uprawnionych wiązałoby się z dodatkowymi skutkami finansowymi i pozostaje w kompetencji ministra właściwego do spraw transportu oraz ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Z kolei Sekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury w piśmie z 1 września 2019 r. podkreślił, że legitymacja ISIC jest jedynym powszechnie uznawanym międzynarodowym dokumentem potwierdzającym status studenta, skutecznie funkcjonującym także w polskim systemie ulg przejazdowych, bez zgłaszanych problemów w zakresie kontroli biletów. Jednocześnie resort uznał, że rozwiązanie to nie może być zastosowane wobec doktorantów, wobec braku międzynarodowej legitymacji jednoznacznie potwierdzającej status osoby odbywającej studia doktoranckie.
Mając na uwadze utrzymujące się wątpliwości, Rzecznik w piśmie z 11 sierpnia 2025 r. zwrócił się do Ministra Infrastruktury o ponowne przeanalizowanie problemu. W odpowiedzi z 11 grudnia 2025 r. wskazano, że kwestia ta nie stanowi elementu polityki transportowej i pozostaje poza właściwością resortu. Jednocześnie poinformowano o prowadzonych pracach nad kompleksową reformą systemu ustawowych ulg przejazdowych, obejmującą m.in. zmianę modelu delegacji ustawowych i przekazanie kompetencji w zakresie określania wzorów dokumentów potwierdzających uprawnienia bezpośrednio ministrom właściwym dla poszczególnych grup.
Rzecznik zwrócił uwagę, że zapowiadane zmiany wymagają szczególnej ostrożności, gdyż zakres podmiotowy uprawnienia do zniżki kolejowej dla studentów do 26. roku życia oraz doktorantów do 35. roku życia wynika wprost z ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego. W ocenie Rzecznika obecne brzmienie przepisów wykonawczych, w szczególności § 8–9 rozporządzenia, może świadczyć o nieuprawnionym zawężeniu tego kręgu, co rodzi wątpliwości z punktu widzenia art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Rzecznik podkreślił, że choć ustawodawca posiada swobodę decyzyjną w zakresie przyznawania ulg określonym grupom społecznym, to w sytuacji braku ustawowego ograniczenia kręgu beneficjentów niedopuszczalne jest wprowadzanie takich ograniczeń wyłącznie na poziomie rozporządzenia. Zdaniem Rzecznika możliwym rozwiązaniem kompromisowym byłoby powiązanie prawa do ulgi z okazaniem legitymacji ISIC wraz z dokumentem potwierdzającym wiek osoby uprawnionej. Rozwiązanie to należałoby uznać za bezpieczne i proporcjonalne, zwłaszcza że legitymacja ISIC, funkcjonująca pod patronatem UNESCO od 1968 r., jest powszechnie uznawana w Polsce i na świecie, a korzystają z niej miliony studentów z ponad 120 państw.
W związku z powyższym, Rzecznik zwrócił się do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z prośbą o przeanalizowanie przedstawionego problemu oraz o przedstawienie stanowiska resortu w kontekście planowanych zmian legislacyjnych.