wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie zawierania związku małżeńskiego między sędziami Sądu Najwyższego a sędziami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2025-12-23.
wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie zawierania związku małżeńskiego między sędziami Sądu Najwyższego a sędziami Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, że od 2018 r. prawo zakazuje krewnym, powinowatym i małżonkom jednoczesnego zajmowania stanowisk sędziego Sądu Najwyższego (art. 32 ustawy o SN) oraz stanowisk sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 32 ustawy o SN w zw. z art. 49 § 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych). Głównym celem zakazu jest dążenie do zachowania zasady bezstronności orzekania w SN i NSA oraz zapewnienie niezawisłości sędziowskiej. Ubocznym skutkiem obecnych przepisów jest jednak również to, że w przypadku zawarcia związku małżeńskiego między sędziami Sądu Najwyższego oraz między sędziami Naczelnego Sądu Administracyjnego nastąpi naruszenie zakazu określonego w art. 32 ustawy o SN.
Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. poz. 1443) przepisu art. 32 ustawy o SN nie stosuje się do osób pozostających ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia lub powinowactwa pierwszego stopnia oraz małżonków, będących sędziami Sądu Najwyższego w dniu wejścia w życie tej ustawy. Oznacza więc to dodatkowo zróżnicowanie sytuacji prawnej sędziów Sądu Najwyższego pozostających w związku małżeńskim. Sędziowie, którzy pozostawali w takim związku przed wejściem w życie wskazanej nowelizacji, nie narażają się na zarzut popełnienia deliktu dyscyplinarnego, natomiast w przypadku sędziów, którzy zawarliby ów związek po wejściu w życie nowelizacji, zaktualizuje się zarzut rażącego naruszenia art. 32 ustawy o SN.
W ocenie RPO obowiązujące w tym zakresie przepisy stanowią nieproporcjonalne ograniczenie prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 47 Konstytucji i art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka).
Dążenie do zapewnienia bezstronności i niezawisłości orzekania stanowi wartość konstytucyjną zasługującą na ochronę, ale można zrealizować ten cel z pomocą mniej radykalnych środków. Urzędujący sędziowie SN i NSA powinni mieć możliwość zawierania między sobą małżeństw bez konieczności rezygnacji z urzędu sędziowskiego.
Rzecznik podkreślił, że problem ten ujawnił się w związku z wnioskiem, który wpłynął do RPO od osób orzekających w najwyższej instancji sądowej, pragnących zawrzeć związek małżeński. Nie ma więc on jedynie znaczenia teoretycznego. W związku z tym Rzecznik zwrócił się z prośbą o odniesienie się o treści niniejszego pisma oraz o zainicjowanie prac nad nowelizacją art. 32 ustawy o SN.