wystąpienie do Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie trudności z odzyskaniem lokalu zajmowanego przez najemcę, któremu wypowiedziano najem z powodu nieuiszczania czynszu i innych opłat za zajmowane mieszkanie z dnia 2025-12-08.
wystąpienie do Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie trudności z odzyskaniem lokalu zajmowanego przez najemcę, któremu wypowiedziano najem z powodu nieuiszczania czynszu i innych opłat za zajmowane mieszkanie.
Do Rzecznika wciąż wpływają liczne skargi wskazujące na narastające trudności związane z odzyskaniem lokalu zajmowanego przez najemców, którzy po wygaśnięciu umowy nie chcą go opuścić, a wcześniej uporczywie nie wywiązywali się ze swoich obowiązków umownych. Wnioskodawcy akcentują, że obowiązujące regulacje ustawowe, w szczególności przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego nie zapewniają właścicielom wystarczającej ochrony przed nadużywaniem prawa przez najemców, którzy wbrew zasadom współżycia społecznego nie uiszczają opłat, dopuszczają do zniszczeń w lokalu i uniemożliwiają właścicielom korzystanie z przysługującego im prawa własności.
Rzecznik zauważył, że postępowania sądowe i egzekucyjne dotyczące opróżnienia lokalu trwają niekiedy latami, co w praktyce prowadzi do sytuacji, w której właściciel – często osoba fizyczna, posiadająca pojedynczy lokal i nieprowadząca działalności gospodarczej – ponosi przez długi czas ciężar utrzymania nieruchomości, z której nie może korzystać. Z napływających skarg wynika również, że w niektórych przypadkach właściciele zmuszeni są wynajmować mieszkania na własne potrzeby, ponosząc koszty utrzymania dwóch lokali, podczas gdy jeden z nich zajmuje były najemca odmawiający dobrowolnego opuszczenia lokalu. W ocenie Rzecznika problem ten nie tylko generuje poczucie niesprawiedliwości, lecz także prowadzi do ograniczania podaży mieszkań na rynku najmu prywatnego, gdyż część właścicieli – obawiając się nadużyć – rezygnuje z lokowania swoich zasobów w tym segmencie rynku.
Rzecznik zwrócił uwagę, że wprawdzie przepisy przewidują rozwiązania takie jak najem okazjonalny i instytucjonalny, mające zapewnić właścicielom szerszą ochronę, lecz w praktyce formy te nie są powszechnie wykorzystywane. Wynika to z licznych barier formalnych, kosztowych i społecznych, jak również z faktu, że znaczna część potencjalnych najemców nie spełnia warunku wskazania alternatywnego miejsca zamieszkania. W konsekwencji większość umów zawieranych na wolnym rynku to umowy zwykłego najmu, co oznacza, że ewentualne spory mogą być rozstrzygnięte wyłącznie na drodze sądowej.
Rzecznik podkreślił, że zarówno prawa właścicieli, jak i prawa lokatorów korzystają z gwarancji konstytucyjnych. W swoim wystąpieniu odwołał się do ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, z którego wynika obowiązek ustawodawcy do wyważenia ochrony obu stron stosunku najmu w sposób proporcjonalny i nienaruszający istoty prawa własności. Rzecznik zauważył, że obowiązujące dziś regulacje mogą w praktyce prowadzić do sytuacji, w której ochrona przysługująca lokatorom jest wykorzystywana instrumentalnie przez osoby nieuczciwie uchylające się od realizacji swoich obowiązków, podczas gdy właściciele są pozbawieni realnych narzędzi zapewniających im efektywną ochronę w rozsądnym czasie.
Wystąpienie odnosi się również do dotychczasowej korespondencji Rzecznika z resortem oraz działań zapowiadanych przez Ministerstwo, w tym do „Debaty mieszkaniowej” prowadzonej w 2023 r. Rzecznik zauważył jednak, że pomimo przedstawionych wcześniej postulatów oraz licznych petycji kierowanych do organów państwa nie doszło dotychczas do wypracowania rozwiązań legislacyjnych, które w adekwatny sposób adresowałyby zgłaszane problemy. W szczególności Rzecznik wyraził zaniepokojenie stanowiskiem Ministra Finansów i Gospodarki, przedstawionym w odpowiedzi na dezyderat Komisji do Spraw Petycji, z którego wynika, że rząd nie dostrzega potrzeby podjęcia inicjatywy legislacyjnej w tym obszarze.
Rzecznik pozytywnie ocenił działania rządu związane ze zwiększeniem wsparcia dla budownictwa społecznego i komunalnego, jednak zaznaczył, że ich efekty będą miały charakter długofalowy i nie rozwiążą aktualnych problemów na rynku najmu prywatnego. W ocenie Rzecznika, biorąc pod uwagę liczbę osób oczekujących na lokale z zasobu gminnego i sytuację ekonomiczną wielu gospodarstw domowych, zwiększenie dostępności mieszkań mogłoby nastąpić również poprzez pobudzenie rynku prywatnego – co jest jednak niemożliwe bez wzmocnienia ochrony praw właścicieli i ograniczenia ryzyka związanego z nieuczciwymi praktykami najemców.
W związku z powyższym Rzecznik zwrócił się do Ministra Finansów i Gospodarki z prośbą o poinformowanie o efektach podjętych działań, związanych ze wskazanymi problemami występującymi w wynajmie mieszkań na rynku prywatnym, a także o przedstawienie aktualnego stanowiska w poruszonych kwestiach, z uwzględnieniem w szczególności ochrony praw właścicieli lokali prywatnych w stosunku do uporczywych zachowań nieuczciwych najemców.