Sprawy generalne Rzecznika Praw Obywatelskich



Wystąpienie do Minister Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie niewystarczającej wysokości świadczeń adresowanych do najbardziej potrzebujących z dnia 2022-09-15.

Adresat:
Minister Rodziny i Polityki Społecznej
Sygnatura:
III.7065.165.2022
Data sprawy:
2022-09-15
Rodzaj sprawy:
wystąpienie o charakterze generalnym (WG)
Nazwa zepołu:
Zespół Prawa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego
Wynik sprawy:
częściowo pozytywnie ze względu na częściowe uwzgl. wystąpienia RPO
Opis sprawy:

Wystąpienie do Minister Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie niewystarczającej wysokości świadczeń adresowanych do najbardziej potrzebujących.

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają wnioski o interwencję w sprawie niewystarczającej wysokości świadczeń adresowanych do rodzin za dziećmi, osób z niepełnosprawnością i ich opiekunów oraz osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej.

Wychodząc naprzeciw formułowanym Rzecznik zwrócił uwagę na okoliczność, iż w obecnych realiach społeczno-gospodarczych przy znacznym wzroście kosztów utrzymania i spadku wartości pieniądza, wysokość świadczeń kierowanych do osób i rodzin potrzebujących tj. świadczeń rodzinnych i opiekuńczych, świadczenia wychowawczego, świadczenia z funduszu alimentacyjnego, świadczeń z pomocy społecznej i zasiłku dla bezrobotnych, jest niewystarczająca.

W celu złagodzenia finansowych trudności, z jakimi mierzy się dziś wiele osób i rodzin, w opinii RPO, konieczne jest uwzględnienie aspektu rosnących cen i poziomu inflacji przy określaniu kryteriów dochodowych warunkujących prawo do niektórych ze wskazanych świadczeń oraz wysokości samych świadczeń.

W pierwszej kolejności Rzecznik wskazał na wysokość świadczeń dla opiekunów osób z niepełnosprawnością. Chodzi o trzy rodzaje świadczeń opiekuńczych: specjalny zasiłek opiekuńczy warunkowany spełnieniem kryterium dochodowego, świadczenie pielęgnacyjne oraz zasiłek dla opiekuna. Są one formą pomocy państwa dla osób rezygnujących z zatrudnienia dla opieki nad członkiem rodziny z niepełnosprawnością. Utrzymywanie specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna na skrajnie niskim poziomie - 620 zł, przy wysokości świadczenia pielęgnacyjnego 2119 zł - z jednoczesnym zakazem wykonywania przez osoby pobierające świadczenia opiekuńcze jakiejkolwiek pracy, jest nieuzasadnione. Podobnie - świadczenie wychowawcze, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb, a którego wysokość pozostaje na niezmienionym poziomie - 500 zł miesięcznie od wejścia w życie w ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

W świetle powyższego Rzecznik podkreślił, iż przyjęte mechanizmy, tryby i terminy weryfikacji zarówno kryteriów dochodowych, jak i wysokości szeroko rozumianych świadczeń socjalnych wymagają przeglądu i odpowiedniej modyfikacji, gdyż nie stanowią odpowiedzi na aktualne wyzwania w tym obszarze. Nie uwzględniają bowiem czynników mających realny wpływ na kondycję finansową osób i rodzin takich jak np. inflacja czy skokowy wzrost cen energii i ogrzewania. Powoduje to, że duża grupa osób w obliczu kryzysowej sytuacji pozostaje poza wsparciem, a udzielana pomoc finansowa - ze względu na spadek jej wartości - nie tylko nie spełnia swych zadań, ale nie zaspokaja elementarnych potrzeb pozwalających na zabezpieczenie godności człowieka.

Z tego względu, zdaniem RPO, pożądane byłyby pilne działania interwencyjne, a następczo systemowa modyfikacja mechanizmów waloryzacji i zmian wysokości świadczeń w szeroko rozumianym systemie pomocowym. Jest to bowiem jeden z obszarów, w którym działania powinny być prowadzone ze szczególną odpowiedzialnością ukierunkowaną na realizację praw osób wymagających osłony socjalnej.

Rzecznik zwrócił się do Minister z prośbą o przedstawienie stanowiska w sprawie, a także rozważenie podjęcia działań zmierzających do skutecznego zabezpieczenia grup najsłabszych i najbardziej zagrożonych.

 
Wystąpienie dołączone do tego dokumentu:


Data odpowiedzi:
2022-10-19
Opis odpowiedzi:
Minister Rodziny i Polityki Społecznej w piśmie z 19 października 2022 r. zapewniła, że polityka rodzinna jest jednym z najważniejszych obszarów działania obecnego rządu, dlatego rząd znacząco i stale rozszerza pomoc dla rodzin z dziećmi na utrzymaniu. Odnosząc się do zasad ustalania wysokości świadczeń rodzinnych, Minister wskazała, że wysokość świadczeń rodzinnych oraz kryteriów dochodowych uprawniających do ww. świadczeń podlegają procesowi weryfikacji (lub waloryzacji w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego) na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W odniesieniu do kwestii realizacji postulatów opiekunów osób niepełnosprawnych, dotyczących wprowadzenia zmian w warunkach przyznawania świadczeń opiekuńczych oraz zwiększenia ich wysokości, jako głównego postulatu opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, Minister zauważyła, że zmiany te wymagają rozwiązań systemowych. Ewentualne wprowadzenie zmian dotyczących zwiększenia wsparcia opiekunów osób niepełnosprawnych będzie zatem możliwe do zrealizowania po wcześniejszym zreformowaniu orzecznictwa o niepełnosprawności. Natomiast kwestia ubóstwa w Polsce jest na bieżąco analizowana i monitorowana w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej. Weryfikacja kryteriów dochodowych w pomocy społecznej to istotne działanie wpisujące się w przeciwdziałanie ubóstwu w Polsce.